|
|
|
Gdynia,
|
|
|
Śladami latarni polskiego Wybrzeża -
projekt międzyprzedmiotowy
Latarnia w Gąskach
DANE TECHNICZNE
• Wysokość wieży: 49.8
• Wysokość światła: 50.1 m n.p.m
• Zasięg światła: 23.5 Mm (43.5 km)
• Położenie geograficzne: 54° 14' 42'' N, 15° 52' 30'' E
• Charakterystyka światła: P(3) (15s)
• Światło: 2.5 + 1.2 + 2.5 + 1.2 + 6.4 + 1.2 = 15 s.
HISTORIA
Latarnia morska, oddalona od brzegu morskiego o około 112 m, położona jest niedaleko niewielkiej miejscowości Gąski, leżącej na Wybrzeżu Środkowym, przy drodze prowadzącej do szosy Ustronie Morskie - Mielno.
Brzeg morski jest tutaj płaski, a pobliska plaża piaszczysta. Samotnie wznosi się nad lasem wieża latarni. Budowę jej rozpoczęto w 1876 roku, a ukończono pod koniec 1877 r. Materiały do jej budowy dowożono morzem i wyładowywano przy specjalnie w tym celu zbudowanym pomoście, wychodzącym prostopadle w morze. Uruchomiono ją 1 stycznia 1878 roku, a koszt budowy wyniósł 20.600 marek.
Bryła latarni składa się z trzech wyraźnie wydzielonych partii. Podstawa, posadowiona na kamiennym fundamencie o głębokości 5,0 m, ma kształt 8-kąta foremnego o boku ok. 4,0 m. Sięga ona do wysokości 11,4 m, a grubość jej murów wynosi około 2,0 m. Okrągły trzon, którego grubość murów w koronie wieży wynosi około 1,0 m, sięga do wysokości ok. 40 m. Na koronie trzonu osadzono stalowo-szklany pawilon przykryty kopulastym, wielopołaciowym dachem, zwieńczonym ozdobnym szpicem w kształcie kuli. Całkowita wysokość latarni wynosi 51,2 m.
Na szczyt wieży, licowanej od wewnątrz i od zewnątrz ciemnoczerwoną cegłą, prowadzą kręte schody wykonane z płyt granitowych, liczące 226 stopni. W laternie, umieszczonej na szczycie wieży, zamontowano pierwotnie aparat Fresnela, w którym paliło się białe, stałe światło naftowe o zasięgu 18 Mm. Czterech latarników obsługujących latarnię zajmowało budynek mieszkalny, położony na południe od wieży. Dzisiaj latarnię obsługuje dwóch latarników,a w budynku mieszkają latarnicy z rodzinami, zarówno ci pracujący w szczecińskim Urzędzie Morskim, jak i ci będący już na emeryturze. Latarnię obsługuje, po drugiej wojnie światowej, już drugie pokolenie latarników.
Z rysunków inwentaryzacyjnych urządzenia przesłonowego pochodzących z lutego 1927 roku wynika, że w tym czasie zainstalowane już było światło elektryczne. Światłem rezerwowym było automatycznie włączane żarowe światło gazowe. Gaz czerpano z dwóch butli umieszczonych w przyziemiu, a instalacja gazowa poprowadzona była pionowym kominem znajdującym się w centrum wieży. W tym samym roku zmieniono również charakterystykę światła na przerywaną, którą uzyskano dzięki zastosowaniu specjalnego urządzenia przesłonowego. Urządzenie to, zamontowane ponad mechanizmami optycznymi, wyglądało jak karuzela z zawieszonymi trzema pionowymi blachami o szerokości 450 mm każda. Całe urządzenie poruszane było za pomocą mechanizmu zegarowego z wahadłem, a blachy, obracając się dookoła urządzenia optycznego, przerywały strumień świetlny. Dzięki temu latarnia świeciła białym światłem przerywanym o charakterystyce: 2 + (1) + 2 + (1) + 5 + (1)= 12 s, tzn. przerwy wynosiły 1 sekundę, dwa kolejne błyski trwały po dwie sekundy, a trzeci błysk pięć sekund. Cykl powtarzał się co 12 sekund (litera U w alfabecie Morse'a).
Obecnie te same urządzenia przesłonowe napędzane są silnikiem elektrycznym.
Pomimo masywnej konstrukcji wieży, już w 1933 roku pojawiły się pierwsze pęknięcia po jej zachodniej stronie, które w tym samym roku zabezpieczono zakładając plomby. Przemurowano również częściowo fragment elewacji, dzięki czemu na zachodniej stronie wieży pozostała plama jaśniejszej cegły.
W czasie drugiej wojny światowej latarnia nie uległa większym zniszczeniom, uszkodzone zostały jedynie mechanizmy optyczne. Stłuczona została zachodnia, środkowa część soczewki pierścieniowej, natomiast pozostałe jej elementy, jak również i pryzmaty (odlane z kryształu z domieszką złota), zostały tylko lekko uszkodzone. Latarnię ponownie uruchomiono w 1948 roku. Początkowo obsługiwali ją Rosjanie, którzy dopiero w 1951 r. przekazali ją Polakom. Od 1948 roku, kiedy zmieniono charakterystykę światła, czas trwania błysków wynosi 2 x 2,5 sekundy - trzeci błysk ma długość 6,4 sek., a przerwy wynoszą 1,2 sek. Cykl powtarza się co 15 sekund. Zasilanie źródła światła jest już tylko elektryczne, a moc żarówki wynosi 1500 W (druga, rezerwowa, umieszczona jest w zmieniaczu). Napięcie 130 wolt jest nietypowe i stanowi relikt przedwojennego systemu zasilania w energię elektryczną. W latach pięćdziesiątych naszego stulecia zaczęły się pojawiać kolejne pęknięcia wieży. W 1960 roku wzmocniono trzon wieży zastrzykami cementowymi, a elewację pokryto powłoką ochronną zabezpieczającą ściany przed przeciekami opadów atmosferycznych. Około 1964 roku w spękania elewacji wprowadzono olkit. Nie zdał on jednak egzaminu i dlatego w 1991 roku nasączono elewację olejem silikonowym rozcieńczonym w benzynie i nafcie, dzięki czemu powstrzymano procesy wchodzenia wody w mur (spływała po nim). W 1995 roku w środkowej części wieży usunięto olkit uzupełniając ubytki cegieł, a zewnętrzną powierzchnię murów pokryto środkiem hydrofobowym, dzięki czemu zabezpieczono mur przed przesiąkaniem opadów atmosferycznych. Podobnemu zabiegowi poddano w 1997 roku dolną i górną część wieży. Latarnia morska wraz z budynkiem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi okolona jest ceglanym, monolitycznym murem. Całość stanowi element szerszego zespołu i prezentuje wybitne walory historyczne, techniczne, architektoniczne i krajobrazowe. Obiekt kwalifikuje się do ochrony prawnej - ma założoną kartę ewidencyjną zabytków architektury i budownictwa, nie jest jednak wpisany do rejestru zabytków.
Niewielka miejscowość Gąski jest tłumnie odwiedzana przez turystów z Niemiec, których celem jest nie tylko podziwianie pięknych widoków rozpościerających się z wieży latarni morskiej, ale także ogołacanie gąseckich złóż zielonej glinki. Niewiele osób w Polsce zna jeden z najstarszych sposobów leczenia ziemią, a konkretnie jedną z jej odmian - glinką, zwany agrilloterapią. Okazuje się, że do celów leczniczych nadaje się wyłącznie glinka pochodząca z głębokich pokładów i że w zależności od miejsca występowania może mieć ona różny skład, a więc i różne własności lecznicze. Rozróżnia się glinkę białą, czerwoną, żółtą oraz zieloną, która uważana jest za najlepszą. Taka właśnie zielona glinka występuje w Gąskach i często polscy turyści podśmiewają się, widząc jak Niemcy upychają do plastikowych worków kilogramy glinki. Nie zdają sobie jednak sprawy ze skarbów, jakie kryje ziemia w okolicach Gąsek.
| |
|
|
|
|
|
